خانه / اخبار روز / اخبار علمی و تکنولوژی و بازی / دوران های زمین شناسی را چقدر می شناسید ؟

دوران های زمین شناسی را چقدر می شناسید ؟

دوران های زمین شناسی

چون از بوجود آمدن زمین زمان بسیار زیادی می گذرد و در طول این زمان بسیار طولانی گونه های مختلفی از موجودات بر روی زمین زیسته اند ، انجمن بین‌المللی دانش زمین‌شناسی (I.U.G.S.) طول عمر زمین را بر حسب دوران های زمین شناسی تقسیم بندی کرده و بر روی این دوره ها نامگذاری کرده اند.

ابر دوران های زمین شناسی

زمین شناسان عمر زمین را از لحاظ تقسیم بندی اینگونه تقسیم بندی کرده اند :

زمین به دو ابر دوره پیشین زیستی و پیدا زیستی تقسیم بندی شده است و هر یک از این ابر دوره ها خود شامل چند دوران ، هر دوران شامل چند دوره و هر دوره از چند دور تشکیل شده است که به بررسی هریک می پردازیم .

دوران های زمین شناسی

دوران های زمین شناسی

ابر دوران پیشین زیستی

ابر دوران پیشین زیستی یا پروتوزوئیک از حدود ۲۵۰۰ میلیون سال پیش شروع و تا ۵۴۲ میلیون سال پیش ادامه داشته است . پیشین زیستی به سه دوران پیشین‌زیستی دیرینه، پیشین‌زیستی میانه و پیشین‌زیستی نو تقسیم می شود .

مهمترین رویدادهای این دوران ، پیدایش جو اکسیژن دار در پیشین زیستی میانه ، ایچاد چندین یخچال طبیعی و پدید آمدن دوران ادیاکاران است که طی آن ارگانیزم‌های چندسلولی نرم‌تن فراوانی تکامل پیدا کردند. زمان درازی که از شکل‌گیری زمین تا پیدازیستی ادامه داشته به نام بزرگ‌اَبَردوران پرکامبرین (نهان‌زیستی) معروف است. این بزرگ‌ابردوران خود به سه ابردوران تقسیم شده‌است و آن ابردورانی که پیش از پیدازیستی بوده، پیشین‌زیستی (پروتروزوئیک) نام دارد.

پیشین‌زیستی دربرگیرنده دوران‌ های زمین شناسی زیر است:

۱) پیشین‌زیستی دیرینه

از ۲٫۵ میلیارد تا ۱٫۶ میلیارد سال پیش را در برمی‌گیرد و خود شامل دوره‌های زیر است:

الف) سیدرین (۲٫۵ – ۲٫۳ میلیارد سال پیش).

ب) ریاسین (۲٫۳ – ۲٫۰۵ میلیارد سال پیش).

ج) اوروسیرین (۲٫۰۵ – ۱٫۸ میلیارد سال پیش).

د) استاترین (۱٫۸ – ۱٫۶ میلیارد سال پیش).

۲) پیشین‌زیستی میانه

محدوده زمانی ۱٫۶ تا ۱ میلیارد سال پیش را شامل می‌شود و خود از دوره‌های زیر تشکیل گردیده است:

الف) کالیمین (۱٫۶ – ۱٫۴ میلیارد سال پیش).

ب) اکتاسین (۱٫۴ – ۱٫۲ میلیارد سال پیش).

ج) استنین (۱٫۲ – ۱ میلیارد سال پیش).

۳) پیشین‌زیستی نو

از ۱ میلیارد سال پیش تا ۵۴۱ میلیون سال پیش را دربرگرفته و شامل سه دوره زیر است:

الف) تونین (۱ میلیارد – ۸۵۰ میلیون سال پیش).

ب) کریوژنین (۸۵۰–۶۳۰ میلیون سال پیش).

ج) ادیاکاران (۶۳۵ تا ۵۴۱ میلیون سال پیش).

بررسی مهمترین دوره های زمین شناسی در ابر دوران پیشین زیستی

از دوره های اول و دوم زمین شناسی یعنی سیدرین و ریاسین اطلاعات زیادی در دست نیست و مهمترین اتفاق در این دوره ها این بوده است که نخستین یوکاریوت ( جانداری که یاخته‌های آن هستهٔ واقعی و غشا دارد ) مربوط به دوره ریاسین می باشد.

در نیمه دوم دوره سوم زمین شناسی یعنی اوروسیرین فرایند کوه‌زایی در تقریباً تمام قاره‌ها رخ داد. ابرقاره کلمبیا در انتهای این دوره پدید آمد.

در دوره استاتیرین تغییرات زیادی مشاهده نمی شود.

دوره کالیمین با گسترش پوشش فلات قاره‌ای با فلات قاره جدید شناخته می‌شود.ابرقاره کلمبیا در دروه کالیمین و در حدود ۱۵۰۰ میلیون سال پیش شکسته و به قطعاتی کوچک‌تر شد.

دوره اکتاسین یکی از دوره های مهم زمین شناسی است زیرا نخستین شواهد تولید مثل جنسی در این دوره مشاهده شده است .

در دوره استنین ، تکه های از هم جدا شده ابر قاره کلمبیا ،شروع به نزدیک شدن به هم کردند و در دوره تونین به هم چسبیده و ابر قاره رودینیا بوجود آمد .

دوره بعدی کریوژنین است . شدیدترین یخگیری ثبت شده در زمین‌شناسی، در دوره کریوژنین رخ داده است به طوری که صفحه‌های یخ به استوا نیز رسیده‌اند و ممکن است زمین گوی برفی شکل گرفته باشد. پیش از آغاز کریوژنین، صفحه‌هایی که بعداً ابرقاره رودینیا را شکل دادند شروع به حرکت کردند. فسیل جاندارانی مانند آمیب‌ها (یا Arcellinida) و قدیمی‌ترین اسفنج دریایی از دوره کریوژنین پیدا شده است.

در آخرین دوره ابر دوران پیشین زیستی یعنی ادیاکاران ، برخی از جانوران در دریاها رشد پیدا کردند .

ابر دوران پیدا زیستی

پیدازیستی یا فانروزوئیک ابر دورانی است که از ۵۴۱ میلیون سال پیش شروع شده و تاکنون به درازا کشیده است . در این ابر دوران تنوع جانداران بسیار زیاد شده و سنگواره های بسیاری از این ابر دوران باقی مانده است ، چندین شاخه از جانوران مانند حشرات و چهار اندامان به سرعت پدیدار گشته و ماهی ها تکامل پیدا کردند و گیاهان پیشرفته تری به ظهور رسیدند.همچنین در این ابر دوران ، تمامی قاره های جهان در هم فشرده شدند و یک ابر قاره با نام پانچه آ را پدید آوردند سپس این ابر قاره تکه تکه شد و قاره های امروزی بوجود آمد.

پیدازیستی دربرگیرنده دوران های زمین شناسی زیر است:

دیرینه‌زیستی (پالئوزوئیک) (۵۴۱ – ۲۵۲ میلیون سال): کامبرین، اردویسین، سیلورین، دوونین، کربونیفر و پرمین.
میانه‌زیستی (مزوزوئیک) (۲۵۲ – ۶۶ میلیون سال): تریاس، ژوراسیک و کرتاسه
نوزیستی (سنوزوئیک) (۶۶ میلیون سال پیش – تا کنون): پالئوژن، نئوژن و کواترنری.

بررسی مهمترین دوره های زمین شناسی در ابر دوران پیدا زیستی

دورهٔ کامبرین حدود ۵۴۲ میلیون سال پیش آغاز شده و تا حدوداً ۴۸۸/۳ میلیون سال پیش ادامه داشته‌است.دوره کامبرین نقش اساسی و مهمی در تاریخ حیات بر روی زمین ایفا می‌کند. زمانی که اغلب گروههای بزرگ جانوران اولیه در قالب فسیل ظاهر شدند. این حادثه گاهی (انفجار کامبرین) نامیده می‌شود به دلیل اینکه زمان کمی برای ایجاد آن طی شده‌است. در ابتدا تصور می‌شد که سنگهای این دوره حاوی اولین و قدیمی‌ترین فسیلهای جانوری است.

در اوایل دوره کامبرین، جانوران برای حفاظت و نگهداری اعضاء نرم خود، بخش‌های سخت خود را توسعه دادند، برای مثال صدف خارجی بدن یک بازوپا به حجره‌های غذایی تغییر شکل داد. در حالی که بافت خارجی تریلوبیت‌ها پاها و ماهیچه‌های ثابت پیدا کردند. جانوران با داشتن اسکلت توان رشد بیشتری داشته و نواحی کلنی را در کف مختلف دریاها تشکیل دادند. بندپایان قادر به شنا کردن، حرکت سریع و توسعه اسکلت خود بودند. چون فسیل این جانوران یا به ندرت یافت شده و یا اینکه به خوبی حفظ نشده‌اند. از این جانوران مرجانها را می‌توان نام برد که تنوع زیادی نداشته و یا آنکه دارای اسکلت سخت نبوده‌اند. خارپوستان نیز در این دوره ظهور نموده‌اند، ولی گوناگونی زیادی نداشته‌اند. از نرم‌تنان وجود دوکفه‌ای‌ها مشکوک است و از شکم پایان هم جز چند نمونه ساده آثار بیشتری باقی نمانده است.اولین جانوران در این دوره کوچک بوده و از فسفات برای تغذیه استفاده می‌کردند و همچنین اسفنج‌ها نیز از سیلیس و در طی ۱۰ میلیون سال بعد جانوران بزرگ‌تر از کربنات کلسیم برای تغذیه استفاده می‌کردند. در اواخر دوره کامبرین، اجداد بیشتر گروههای جانوران اصلی در دریا گسترش یافتند.

اردویسین (به انگلیسی: Ordovician) دومین دوره از دوران زمین‌شناسی دیرینه‌زیستی است که هنگامه‌ای میان ۱٫۹ ± ۴۸۵٫۴ میلیون سال و ۱٫۵ ± ۴۴۳٫۴ میلیون سال پیش را می‌پوشاند.در دورهٔ اردویسین حیات به رشد خود ادامه داد، اگرچه در انتها به یک انقراض بزرگ رسید. بی‌مهرگانی چون نرم‌تنان و بندپایان در این دوره اقیانوس‌ها را اشغال کرده بودند. ماهی‌ها که نخستین مهره‌داران حقیقی بودند به حرکت فرگشتی خود ادامه دادند و نخستین ماهیان آرواره‌دار به گمانی در این دوره پدیدار شدند. حیات زمینی اما هنوز در این هنگام شکل نگرفته بود.

دوره بعدی سیلورین بود.مهم‌ترین رویداد این دوره اما رویداد انقراضی بود که نزدیک ۶۰ درصد گونه‌های ساکن در دریاها و اقیانوس‌ها را منقرض کرد.یکی از مهم‌ترین اتفاقات فرگشتی در دوره سیلورین پدیدار شدن ماهی‌های استخوانی و بی‌فک بر روی زمین بود. در این هنگام همچنین حیات خشکی‌زی هم در شکل گیاهانی کوچک، خزه-شکل، و آوندی شکل گرفت. این گیاهان در کنار دریاچه‌ها، رودخانه‌ها، و کرانه دریاها آغاز به زندگی کردند. اگرچه چنین چیزی آغاز پدید آمدن حیات گیاهی بر روی خشکی بود اما تا دوره دوونین طول کشید تا حیات خاکی تنوع و گسترش فراوان پیدا کند.سیلورین از آن رو اهمیت دارد که در طی آن اقیانوس‌ها شاهد گسترش انواع جانداران ساکن آب از جمله سوسن‌شکلان بودند. بازوپایان به گسترش خود ادامه دادند و کهن‌ترین سنگواره‌های به دست آمده از آب‌سنگ‌های مرجانی در این دوران شکل گرفتند. ماهی‌های بی‌فک در این هنگام به سرعت زیاد شدند و نخستین ماهیان آب شیرین و نخستین نمونه از ماهی‌های فک‌دار نیز در دوره سیلورین در دریاها به شنا پرداختند.

 تصویری خیالی از ماهی‌های بی‌آرواره دوره سیلورین

تصویری خیالی از ماهی‌های بی‌آرواره دوره سیلورین

دوره بعدی دوونین می باشد . در این دوره ماهی‌ها و گیاهان خشکی، بسیار فراوان شده و گسترش یافتند. نخستین چهارپایان در اواخر این دوره ظاهر شدند.نخستین کوسه‌ها، ماهیان استخوان‌دار و شاخ‌قوچی‌ها (آمونیت‌ها)، بسیاری از صخره‌های مرجانی، بازوپایان، لاله‌وشان و حشرات جدید مانند حشرات بی‌بال اولیه نیز در این دوره پدیدار شدند.در اوایل دونین کوه‌ها شکل گرفته و رسوبات ماسه‌سنگی قرمز سبب اتصال بعضی قسمت‌ها شدند که از جنوب تا آمریکای شمالی گسترش داشتند و بعدها با پیشروی دریاها جانوران دریایی گسترش یافتند.در این دوره آب دریاها بالا آمد و دریاها در روی خشکی‌ها پیش‌روی داشتند. عامل این پیشروی را ذوب شدن یخ‌های قطبی که در اردویسین تشکیل یافته بودند، می‌دانند. گسترش رسوبات آهکی و تبخیری حاکی از آب و هوای گرم در این دوره است.

بعد از دوره دوونین ، دوره کربنیفر بود . اکسیژن جو در این دوره به بالاترین حد خود (۳۵٪) رسید. جنگل‌های وسیعی سطح زمین را پوشانده بود که بعدا تبدیل به زغال سنگ شدند. زندگی جانوران بر روی زمین (روی خاک و خشکی) در دوره کربنیفروس کاملاً شکل گرفته بود و دوزیستان و خزندگان و بندپایان فراوان بودند و بسیاریشان از نمونه‌های امروزی خیلی درشت‌تر بودند.جانداران دریایی این دوره شامل روزن‌داران، گل‌سان‌زیان، خزه‌زیان، صدفیان، بازوپایان، شاخ‌قوچی، hederelloids, microconchids و خارپوستان (به ویژه زنبق دریایی) بود.

دوره پرمین که پس از کربنیفر می باشد اتفاقات خاص زیادی را در بر ندارد .

در دوره تریاس آب و هوا بسیار گرم بوده است و بیابانها گسترش یافتند. دلایل نشان‌دهندهٔ این گرما نیز ترک‌های گلی در رسوبات، رسوباتی چون نمک و گچ که از حاصل از تبخیر هستند و اکسید شدن فلزات و مواردی دیگر هستند. در میان تنوع زیستی در این دوران بی‌مهرگانی مثل نوعی شاخ‌قوچی (آمونیت) و همچنین خزندگان بسیار فراوان شدند. با وجود آب و هوای خشک، سرخس و درخت آروکاریاس در خشکی و جلبک در دریا نیز از گیاهان متداول آن دوره هستند. همچنین اولین حشره و اولین پستاندار در این دوره بوجود آمدند. در این دوره ابر قاره پانجه‌آ به دو ابر قاره گندوانا و لوراسیا تقسیم شد.

ژوراسیک یکی از دوره‌های زمین‌شناسی در دوران میانه‌زیستی (مزوزوئیک) است. طول زمانی این دوره به ۱۹۹٫۶-۱۴۵٫۵ میلیون سال پیش برمی‌گردد و به سه دوره ژوراسیک پسین، میانی و پیشین تقسیم می‌شود و نام خود را از کوه‌های ژورا در آلپ گرفته‌است. اولین پرندگان در این دوره بوجود آمدند. همچنین مهره‌داران نیز مانند ماهی و دایناسور و… در این دوره فراوان بودند. اولین قورباغه مانند قورباغه‌های امروزی در این دوره ظهور کرد و وجود این میزان تنوع زیستی نشان از هوای معتدل این دوره‌است. از لحاظ جغرافیایی نیز این دوره تغییر چندانی نسبت به دوره قبل از خود نکرد.

دوره کرتاسه بعد از تریاس و ژوراسیک سومین دوره دوران میانه‌زیستی است که در ۱۴۵٫۵ تا ۶۵ میلیون سال پیش بود و در واقع هفتاد میلیون سال به طول انجامید و از این لحاظ طولانی‌ترین دوره در میانه‌زیستی است. نام این دوران اولین بار در سال ۱۸۲۲ (میلادی) توسط امالیوس دالوا به رسوبات کربناته گل سفیدی در جنوب انگلستان گرفته شد. کرتاسه به دو دوره کرتاسه پیشین و کرتاسه پسین تقسیم می‌شود. در دوره کرتاسه آب و هوا گرم و معتدل بوده و گیاهان پرگل و گیاهان نهان‌دانه در سطح زمین پراکنده شدند.بی‌مهرگانی همچون شاخ‌قوچی‌ها و فشنگچه‌ها نیز در این دوران وجود داشتند.در اواخر دوره کرتاسه برخی پستاندارن کوچک بوجود آمدند و همچنین دراین دوره دایناسورها و آمونیت‌ها منقرض شدند. قاره‌ها در دوره‌های قبلی از یکدیگر جدا شده بودند و تنها قاره آفریقا از آمریکای جنوبی در دوره کرتاسه پیشین از هم جدا شدند. همچنین دانشمندان به این نتیجه رسیدند که در این دوره و در ۹۱ الی ۹۲ میلیون سال قبل به مدت دویست هزار سال هوای زمین به حدی گرم بوده که تنها ۵۰-۶۰٪ قاره قطب جنوب پوشیده از یخ بوده. تی رکس از بزرگترین شکارچیانی بود که در دوره کرتاسه پسین می‌زیست .

پالئوژن یا ترشیاری زیرین دوره‌ای زمین‌شناسانه است که از ۶۶ میلیون سال پیش آغاز شد و در ۲۳،۰۳ میلیون سال پیش به پایان رسید و نخستین بخش دوران نوزیستی را تشکیل داد. این دوره که برای نزدیک به ۴۳ میلیون سال ادامه پیدا کرد به خاطر آن مهم و شناخته‌شده است که در طی آن پستانداران در پی انقراض بزرگ کرتاسه-پالئوژن که پایان دوره پیشین، کرتاسه، را رقم می‌زد، از شکل‌هایی ساده و کوچک به گروه‌های متنوع و بزرگ فرگشت پیدا کردند. پرندگان نیز به شکل قابل توجهی در این دوره فرگشت یافتند و تقریباً شکل نوین کنونی خود را پیدا کردند.این دوره شامل دورهای پالئوسن، ائوسن، و اولیگوسن می‌شود. پایان پالئوسن در نزدیک ۵۵ میلیون سال پیش شاهد یکی از بزرگترین دوران‌های دگرگونی جهانی در طی نوزیستی بود؛ دمای بیشینه پالئوسن-ائوسن که چرخه‌های اقیانوسی و جوی را کند کرد و باعث انقراض تعداد بسیاری از روزن‌داران اعماق دریاها شد و تاثیرات شدیدی بر پستانداران گذاشت. پالئوژن پس از کرتاسه رخ داد و پس از آن دور میوسن از دوران نوزیستی بر زمین حکمفرما شد.

نئوژن بازهٔ زمانی تقریباً ۲۰ میلیون ساله‌ای را در بر می‌گیرد. در طی این دوره پستانداران و پرندگان به حرکت فرگشتی خود در رسیدن به شکل‌های نوین‌تر ادامه دادند، در حالی که دیگر گروه‌ها به نسبت تغییرنکرده باقی‌ماندند. انسان‌سانان نخستین، نیاکان انسان کنونی، در این دوره در آفریقا پدیدار شدند. دگرگونی‌های قاره‌ای چندی نیز در این دوره پدید آمدند که از آن جمله می‌توان به متصل شدن آمریکای شمالی به آمریکای جنوبی توسط باریکه پاناما در پلیوسن پسین و در پی آن صورت گرفتن تبادل بزرگ آمریکا اشاره کرد. این باعث قطع شدن جریان‌های اقیانوسی میان اقیانوس‌های آرام و اطلس شد، دگرگونی‌های اقلیمی پدید آورد، و منجر به ایجاد جریان گلف استریم شد. دمای جهان در طی این دوره به میزان قابل ملاحظه‌ای کاهش یافت و باعث پدید آمدن چندین یخبندان قاره‌ای در دوره کواترنری شد.

 

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

bigtheme