خانه / سرگرمی / عکاسی،نقاشی و خوشنویسی / کتابت، سیاه مشق و کتیبه در خوشنویسی

کتابت، سیاه مشق و کتیبه در خوشنویسی

کتابت:

كتابت به معنی گردآوردن، نوشتن، تحریر كردن، خطاطی و نویسندگی آمده است، و بدان جهت خط و نوشتن را كتابت گفته اند كه حروف و كلمات را در سطری یا صفحه ای گرد م ی آورند. پس از پیدایش خط نسخ و نستعلیق و شكسته، كاتبان و خوشنویسان كلیة كتاب ها را با قلم كتابت نوشته اند. اندازة قلم كتابت را از سه چهارم میلی متر تا یك و نیم میلی متر دانسته اند، و خطوط مختلف از جمله: ریحان، نسخ، تعلیق، نستعلیق، شكسته و رقعه را با این قلم مینوشتهاند. كوچكترین اندازة قلم كتابت را كتابت خفی می گویند. اكنون برای كتابت قرآن مجید و ادعیه و كتب مذهبی از خط نسخ، كتابت متون فارسی و دیوان اشعار از خط نستعلیق، كتابت اسناد و امور مكاتباتی و اشعار از خط شكسته و كتابت متون عربی از خط رقعه استفاده می شود.

کتابت

کتابت

سیاه مشق:

سیاه مشق نوعی از خط است كه خوشنویسان برای تمرین خطوط نستعلیق و شكسته نستعلیق، مفردات و تركیبات مختلف را مكرر و پیاپی می نویسند و با تكرار حروف و كلمات با یك قلم یا قلم های مختلف در یك صفحه آثار بسیار زیبایی را پدید می آورند. در سیاه مشق خواندن مطلب اهمیت چندانی ندارد، اما از لحاظ ، و رعایت توازن در سیاهی و سفیدی حائز اهمیت است، و می توان در برخی از آثار خلق شده، آن را تركیب بندی اوج هنر خوشنویسی دانست چرا كه تنها خلاقیت و زیبایی سیاه مشق مورد توجه است، نه مضمون و محتوای ادبی آن. سابقة تاریخی سیاه مشق به قرن دهم هجری باز می گردد، و ابتدا برای تمرین و مشق نوشته می شد، و بعدها به صورت اثر هنری و قطعه نویسی در آمد و آثار برجسته ای به وجود آمد. سیاه مشق در عین حال كه نمودار تسلط،

ممارست، پشتكار، شور و شوق استادان خوشنویس است غالباً دلپذیر، جذاب و چشم نواز است و لطفی خاص دارد از این رو سیاه مشق استادان را در ضمن كتاب ها و رسالات خوشنویسی درج و چاپ می كنند. از سیاه مشق در هنرهای تزئینی نیز استفاده می شود. خطوط ثلث و نسخ را نیز می توان به صورت سیاه مشق نوشت. سیاه مشق را می توان به صورت چلیپا (مورب)، یك سویه افقی، دو سویه، سه سویه (افقی، عمودی و مایل) و یا در هم نوشت.اكثر استادان متقدم، آثار ارزشمندی در سیاه مشق نویسی دارند. میرحسین ترك، میرزا كاظم، میرزا غلامرضا اصفهانی و عمادالكتاب سیفی بیشترین آثارشان را در سیاه مشق پدید آورده اند. دیگر استادان بزرگ نستعلیق نیز قطعات مختلفی از سیاه مشق را نوشته اند.

سیاه مشق

سیاه مشق

کتیبه:

كتیبه در لغت به معنای دسته ای از لشكر سواره یا پیاده اطلاق میگردد. اما در لغت نامة دهخدا به نقل از ناظم
الاطباء آمده است: آنچه به خط جلی ثلث یا نستعلیق یا طغرا یا كوفی را بر در و دیوار مساجد و مقابر و اماكن متبركه، یا سردر دروازة امرا و بزرگان نویسند، و یا نقش كنند را كتیبه گویند. به عبارت دیگر نوشته ای به خط جلی كه بر بالای سردر دروازه ها و بناهای تاریخی و مذهبی، دیوارهای صحن و شبستان و رواق و محراب مساجد، گنبدها، بقاع متبركه و عمارتها، بر روی كاشی یا سنگ، در داخل سطح چهارگوش و یا قوس دار قرار داده شود را كتیبه گویند. همچنین به سرلوح و ترنج های چهارگوش دركتابت و قصار نویسی، كه به اشكال مختلف هندسی (مربع، مستطیل، دایره، بیضی، نیم دایره، نیم بیضی و …) نوشته شود، كتیبه اطلاق میگردد.در اینصورت كندن یا نوشتن بر مواد بادوام را كتیبهنگاری می گویند.
كتیبه را به انواع خطوط كوفی، ثلث، نسخ و نستعلیق می توان نوشت، اما غالباً از خط ثلث به لحاظ زیبایی چشمگیرش در تركیبات موزون برای كتیبه نگاری استفاده می شود، خصوصاً كه با تزئین و نقش و نگار و نقوش اسلیمی همراه باشد. مضمون كتیبه ها برگرفته از آیات قرآن، احادیث، اشعار و ماده تاریخ می باشد. انواع كتیبه ها عبارتند از: ساده، یك سطری، دوسطری، سه یا چهار سطری، متداخل و فشرده، كمربندی دوسطری، كتیبة ثلث توأم با خط كوفی، كتیبة بازوبندی (نوعی ترنج است كه از تركیب و تلفیق مربع و رسم های هندسی مشابه با ترنج حاصل شده باشد) وكتیبة آجری خفته (نوعی كتیبه الهام گرفته از طریقة فرش راستا است كه در هنرهای گره سازی، معماری، درودگری، هندسه نقوش و گلچین معقلی هم به كار برده می شود.
كتیبه را می توان به صورت های: كاشی معرق، كاشی هفت رنگ، نقش برجسته روی سفال، معرق با سنگ، حجاری روی سنگ، حكاكی روی سنگ، معرق روی چوب، منبت و منقوش روی چوب، معرق درخاتمكاری، برجسته و منقوش روی طلا و نقره و مس و برنج، مشبك روی فلزات و قلمزنی روی فلزات نوشت.

کتیبه

کتیبه

دیدگاهتان را ثبت کنید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شدعلامتدارها لازمند *

*

bigtheme